OBSESİF - KOMPULSİF BOZUKLUK
Obsesif- Kompulsif Bozukluk (OKB)
Obsesif- kompulsif bozukluk, (saplantı-zorlantı bozukluğu), kişinin kendi isteği dışında aklına gelerek tekrarlayan ve rahatsızlık verici düşünce, imaj ve dürtüler (obsesyon) nedeniyle yoğun anksiyete yaşadığı ve bu sıkıntıdan kurtulmak için bazı zihinsel eylem veya davranışları yapmaktan kendini alıkoyamadığı (kompülsiyon) bir hastalıktır. Halk arasında ‘Takıntı hastalığı’ olarak da tanımlanmaktadır.
Toplumda OKB sıklığını ölçmeyi hedefleyen çalışmalar her 100 kişiden 2-3’ünde hastalığın görüldüğünü saptamıştır. Görülme oranı kadınlarda biraz daha fazla olmakla birlikte erkeklere yakındır. Hastaların % 65’inde belirtiler 25 yaşından önce başlar.
Obsesif Kompülsif Bozukluğun belirtileri nelerdir?
1.Takıntı-Zorlantı Bozukluğu
Obsesif kompülsif bozukluk, rahatsızlık epizodları uzun süren, kendiliğinden düzelme olasılığı az olan, müdahale edilmeyen durumlarda artma ve azalmalarla seyreden kronik gidişli bir rahatsızlıktır. Hastalığın şiddetine göre kişinin günlük hayatında, sosyal ilişkilerinde, profesyonel veya diğer işlevsellik alanlarında ciddi derecede bozulmalara yol açabilirler.
En sık rastlanan obsesyonel temalar ve ilgili kompulsiyonlar şunlardır:
- Kirlilik / Hastalık Bulaşma obsesyonları (birinin dokunduğu yere dokunursam mikrop bulaşır veya kirlenirim, her yere bulaştırırım düşüncesi vardır. Ardından aşırı sıkıntı, bunaltı hissi oluşur ve rahatlamak için yıkanma ritüelleri gelişir.)
- Kuşku obsesyonları (ütüyü prizde unutmak, sobayı söndürmemiş, kapıyı kilitlememiş olmak gibi obsesyonlar neticesinde defalarca kontrol etme davranışları oluşur.)
- Agresyon veya zarar verme obsesyonları (hastanın birisine karşı cinsel yada saldırgan bir davranış yapacağı şeklindedir.)
- Simetri obsesyonları (her şeyin düzenli ve simetrik olması gerektiğiyle ilgili düşünceler vardır; bu da kişinin düzenlemelerle aşırı zaman kaybetmesine, işleri bitirememesine yol açar.)
Bunların yanı sıra dini obsesyonlarla da sıklıkla karşılaşılmaktadır; ibadet ederken küfür etmek, inançlarının aksi düşüncelerin zihne gelmesi ya da bazı OKB hastaları herhangi bir aktiviteyi belirli bir sayıya kadar saymadan yaparlarsa işlerinin rast gitmeyeceğini düşünerek sayma davranışında bulunurlar.
2.Bedene Odaklı Yineleyici Davranışlar
Bedene odaklı yineleyici davranışlar DSM-5 trikotilmani (saç yolma bozukluğu) ve deri yolma bozukluğu olarak, neredeyse özdeş tanı ölçütleri olan iki durumu kapsar. Her iki tanıda, aşağıdaki belirtilerden üçünde varlığını gerektirir.
Davranış: Saç yitimi olacak ya da deride berelenmeler oluşturacak denli saçın yada derini yolunması.
Değişmek için yinelenen girişimler: yineleyici olarak bu davranışları azaltma ya da durdurma isteği/girişimi.
İşlevsellikte bozulma: Bu davranışlardan dolayı utanma yada denetimi yitirmiş olma duygusu, çalışmak yada toplumsal ortamlarda bulunmaktan kaçınma.
Obsesif-kompülsif bozukluğa ne neden olur?
Nedeni tam olarak anlaşılmamış olsa da, araştırmalar biyolojik ve çevresel faktörlerin OKB ile ilişkili olabileceğini göstermiştir.
Biyolojik faktörler: Beyin karmaşık bir yapıdır. Bedenin normal işleyişi için ihtiyaç duyulan, nöron adı verilen milyarlarca sinir hücresi vardır. Nöronlar elektrik sinyalleri yoluyla iletişim kurar. Nörotransmiter adı verilen kimyasallar bu sinyallerin nörondan nörona iletilmesine yardım eder. Araştırmalar serotonin adı verilen nörotransmiterin seviyesinin düşmesi ile OKB gelişimi arasında bir bağlantı saptamıştır. Serotonin dengesizliğinin ebeveynden çocuğa geçtiğine dair kanıt da vardır. Bu da obsesif-kompülsif bozukluğun genetik olabileceğinin göstergesidir. Ayrıca beynin belirli bölgeleri serotonin dengesizliğinden etkilenir, bu da OKB’ye yol açar. Bu problemin, beynin sağduyu ve planlama ile ilgili bölgeleri ve bedensel hareketleri içeren mesajları süzen bölgeleriyle bağlantılı olan beyin yolaklarıyla alakalı olduğu görülür. Araştırmalar Streptokok bakterisinin neden olduğu belli bir tür enfeksiyon ile OKB arasında bir ilişki de saptamıştır. Eğer bu enfeksiyon nükseder ve tedavi edilmezse, OKB gelişimine ve çocuklarda diğer bozukluklara sebep olabilir.
Çevresel faktörler: Bazı çevresel stres yaratıcı faktörler OKB’yi tetikleyebilir. Belirli çevresel faktörler ise kişide var olan bu rahatsızlığı kötüleştirebilir. Bunlar;
- Taciz
- Yaşamsal değişiklikler
- Hastalık
- Sevilen birinin ölmesi
- İş veya okulla ilgili değişiklikler veya problemler
- İlişkiyle ilgili kaygılar
Obsesif Kompulsif Bozukluk’un Tedavisi Nasıldır?
Her takıntılı düşünce veya davranış obsesif kompülsif bozukluk değildir, ancak bu durum kişinin aile yaşantısını, sosyal ilişkilerini, mesleki yaşantısını ve işlevselliğini etkilediği takdirde bir psikiyatri uzmanı-psikolog ile görüşülmesi ve tedavi planlanması uygun olacaktır.
İlaç tedavisine ek olarak Obsesif Kompülsif Bozukluk’ta Bilişsel Davranışçı Terapinin etkili olduğu birçok araştırma ile gösterilmiştir. Belirtilerin şiddetinin fazla olduğu hastalarda obsesyonları ve anksiyeteyi azaltmak için ilaç kullanımı ile birlikte Bilişsel davranışçı Terapi etkili sonuçlar vermektedir. Kişinin tedaviye uyum göstermesi ve devamlılığı sağlaması tedavinin başarı oranını artırır.