ÖRSELENME VE TETİKLEYİCİ ETKENLER

ÖRSELENME (TRAVMA) VE TETİKLEYİCİ ETKENLE (STRESÖRLE) İLİŞKİLİ BOZUKLUKLAR

(Travma Sonrası Stres Bozukluğu )

Travmatik (örseleyici) bir olay ile karşılaşmayı takiben başlayan, en az 1 ay süre ile devam eden, söz konusu olayı sürekli yeniden yaşama, biliş ve duygudurumda olumsuz değişiklikler, travmaya eşlik eden uyaranlardan sürekli kaçınma ve eşlik eden artmış uyarılmışlık belirtileri ile karakterize ruhsal bir rahatsızlıktır.

1.Örselenme Sonrası Gerginlik Bozukluğu

Travmatik (örseleyici) olaylar; bireyde aşırı bir korku, çaresizlik veya dehşete düşme hissi yaşatan, çoğunlukla olağan dışı ve beklenmedik durumlar olup bireyin,

Kendisinin ölüm veya yaralanma tehlikesinin bulunduğu ya da cinsel saldırıya uğradığı,
Bir yakınının ölüm veya yaralanma tehlikesinin bulunduğu ya da cinsel saldırıya uğradığı,
Ölüm veya yaralanma tehlikesi bulunan ya da cinsel saldırıya uğrayan biri veya birilerine tanıklık ettiği,
Travmatik olayların sevimsiz detayları ile yineleyici/aşırı bir düzeyde karşı karşıya kaldığı olaylardır.

Örnekleri arasında; doğal afetler (deprem, sel, yangın), insan eliyle yapılan travmaları (savaş, işkence, tecavüz), kazalar (iş, trafik), beklenmedik ölümler, ölümcül hastalıklara yakalanmayı sayabiliriz.

Yeniden yaşama

Kişinin, istemsiz olarak olayla ilgili sıkıntı veren anıları hatırlaması, düşünmesi,
Travmatik olay ile ilgili sık sık rüyalar görme,
Travmatik olay sanki tekrar oluyormuş gibi hissetme, davranma,
Travmatik olayı çağrıştıran iç veya dış uyaranlar ile karşılaşınca yoğun bir biçimde sıkıntı duyma,
Travmatik olayı çağrıştıran iç veya dış uyaranlar ile karşılaşınca fizyolojik tepki gösterme olarak tanımlanabilir.

Kaçınma, biliş ve duygudurumda olumsuz değişiklikler

Travmaya eşlik etmiş olan duygu, düşünce ya da konuşmalardan uzak durma,
Travma ile ilgili anıları canlandıran kişiler, yerler ya da etkinliklerden uzak durma,
Travmanın önemli bir bölümünü anımsayamama,
Önemli etkinliklere karşı ilginin azalması,
İnsanlardan uzaklaşma veya insanlara yabancılaştığını hissetme,
Bir geleceği kalmadığı duygusunu yaşama olarak tanımlanabilir.

Artmış uyarılmışlık belirtileri

Uyku sorunları,
Öfke patlamaları, kızgın davranışlar,
Konsantrasyon zorluğu,
Her an tetikte olma,
Abartılı irkilme tepkisi gösterme şeklinde sıralanabilir.

2.Tepkisel Bağlanma Bozukluğu

Çocuğun beş yaşından önce, ileri derecede yetersiz bakım görmesinden dolayı oluşan duygudurum bozukluğudur. Aşağıdaki davranışlardan her ikisini göstermesini gerektirir.

Çok seyrek ya da çok az rahatlatılma arayışı

Gerçekten kendini öfkeli, tedirgin ya da üzgün hissettiğinde, başkalarının rahatlatmasını ya da avutmasını seyrek olarak isteme.

Rahatlatılmaya çok seyrek ya da çok az tepki verme

Gerçekten kendini öfkeli, tedirgin ya da üzgün hissettiğinde ve birisi onun için iyi bir şey yaptığında ya da söylediğinde kendini çok az iyi hissetme durumu.

Belirleyici belirtiler

Aşağıdaki durumların en az ikisini sürekli yaşamayı gerekirir.

Başkalarına karşı görece az toplumsal ve duygusal tepki gösterme
Olumlu duygulanım kısıtlılığı
Bakım verenlere korkutucu olmayan etkileşimler sırasında kendini gösteren, açıklanamayan bir biçimde kızma, üzülme ya da korkma dönemleri

NASIL TEDAVİ EDİLİR YÖNTEMLERİ NELERDİR?

Psikolojik tedaviler arasında etkili olduğu gösterilen tedavi türü ise bilişsel-davranışçı tedavi adı verilen yöntemdir. Bu tedavide kişinin belirtilerinin sürmesine neden olan hatalı düşüncelerinin sağlıklı düşüncelerle değiştirilmesi amaçlanır. Ayrıca korku nedeniyle kaçındığı durumların üstüne gitmesi sağlanarak bu durumlarda yaşadığı korkunun azaltılması sağlanır. Psikolojik tedaviler bu konuda eğitim ve deneyimi olan psikologlar tarafından uygulanır.